Yeni Zelanda'da 7 Kasım seçiminde Luxon ile Hipkins karşı karşıya

Kimler yarışıyor

Başbakan Christopher Luxon, merkez sağdaki Ulusal Parti'nin lideri. Parti, kampanyasını 27 Eylül'de, aralarında ekonomik büyüme, yeni vergi getirilmemesi ve ücretli ebeveyn izninin uzatılmasının da bulunduğu on taahhütle başlattı.

Eski Başbakan Chris Hipkins, ana muhalefet partisi olan merkez soldaki İşçi Partisi'nin lideri. İşçi Partisi, doktor muayenelerini sübvanse etmek için gayrimenkul satışlarından sermaye kazancı vergisi alınmasını öneriyor.

Ulusal Parti, ülkeyi iki küçük partiyle birlikte yönetiyor: David Seymour'un liderliğindeki klasik liberal parti ACT Yeni Zelanda ve Winston Peters'ın liderliğindeki milliyetçi parti Önce Yeni Zelanda. Muhalefette ayrıca Marama Davidson ve Chlöe Swarbrick'in liderliğindeki sol görüşlü Yeşiller Partisi ile Debbie Ngarewa-Packer ve Rawiri Waititi'nin liderliğindeki, Maori haklarını savunan Te Pāti Māori yer alıyor.

Oylama nasıl işliyor

Her seçmenin iki oyu var: biri parti, diğeri yerel aday için. Parti oyu, her partinin 120 sandalyeden alacağı payı belirliyor. Bir partinin Parlamentoya girebilmesi için parti oylarının %5'ini alması veya bir yerel sandalye kazanması gerekiyor. Bu sisteme karma üyeli nispi temsil (MMP) deniyor.

"Electorate" olarak adlandırılan yerel seçim bölgelerinden 71 sandalye geliyor; her birini en çok oyu alan aday kazanıyor. Kalan 49 sandalye parti listelerinden dolduruluyor. Bir parti, parti oyunun kendisine tanıdığından daha fazla seçim bölgesi kazanırsa ek sandalyeler ekleniyor.

Seçmenlerin en geç 25 Ekim'de seçmen kütüğüne kaydolmuş olması gerekiyor. Önceki seçimlerden farklı olarak, oy verme günü kayıt yaptırılamıyor. Yurt dışında oy verme 21 Ekim'de, erken oy verme ise 26 Ekim'de başlıyor. Sandıklar 7 Kasım'da yerel saatle 09.00 ile 19.00 arasında açık olacak.

Yarış bu noktaya nasıl geldi

14 Ekim 2023'teki son seçimin ardından Ulusal Parti, ACT ve Önce Yeni Zelanda ile koalisyon hükümeti kurdu. Luxon, bu seçimin tarihini 21 Ocak 2026'da açıkladı.

Ulusal Parti ve İşçi Partisi, kampanyalarını 27 Eylül'de Auckland'da başlattı. Parlamento 1 Ekim'de feshedildi. Genel Vali Cindy Kiro, 4 Ekim'de seçimin yapılmasına ilişkin resmi emri (writ) imzaladı. Aday başvuruları 8 Ekim günü öğlen saat 12.00'de sona erecek.

Partiler kampanyalarını hayat pahalılığı, ekonomi ve kamu hizmetleri üzerine yürütüyor. Luxon, Parlamentoda sandalyesi bulunmayan merkez partisi Fırsat Partisi (Opportunity Party) ile iş birliği yapmayacağını açıkladı. Peters da İşçi Partisi ile iş birliği yapmayacağını belirtti.

Bundan sonra ne olacak

Ön sonuçlar 7 Kasım'da yerel saatle 19.00'dan itibaren aşama aşama yayımlanacak. Seçim Komisyonu resmi sonuçları 27 Kasım'da ilan edecek.

Sandalyelerin çoğunluğuna sahip olan parti veya partiler grubu hükümeti kuruyor. 1996'dan bu yana yalnızca bir kez tek bir parti kendi başına çoğunluğu elde etti; bu nedenle partiler genellikle koalisyon ya da destek anlaşması için müzakere ediyor. 2023 seçiminin ardından Luxon, 27 Kasım 2023'te başbakan olarak yemin etti.