Nieuw-Zeelandse verkiezingen van 7 november: Luxon tegenover Hipkins

Wie doen er mee

Christopher Luxon, de premier, leidt de centrumrechtse National Party. De partij begon op 27 september haar campagne met tien beloften, waaronder economische groei, geen nieuwe belastingen en langer betaald ouderschapsverlof.

Chris Hipkins, een oud-premier, leidt de centrumlinkse Labour Party, de belangrijkste oppositiepartij. Labour stelt een vermogenswinstbelasting op de verkoop van vastgoed voor om doktersbezoeken te subsidiëren.

National regeert met twee kleinere partijen: ACT New Zealand, een klassiek-liberale partij onder leiding van David Seymour, en New Zealand First, een nationalistische partij onder leiding van Winston Peters. Ook in de oppositie zitten de linkse Green Party, geleid door Marama Davidson en Chlöe Swarbrick, en Te Pāti Māori, een partij voor Māori-rechten onder leiding van Debbie Ngarewa-Packer en Rawiri Waititi.

Hoe de stemming verloopt

Elke kiezer heeft twee stemmen: één voor een partij en één voor een lokale kandidaat. De partijstem bepaalt het aandeel van elke partij in de 120 zetels. Een partij heeft 5% van de partijstemmen nodig, of één districtszetel, om in het parlement te komen. Het stelsel heet mixed-member proportional (gemengd evenredig), afgekort MMP.

Lokale districten, electorates genoemd, leveren 71 zetels; elke zetel gaat naar de kandidaat met de meeste stemmen. Partijlijsten vullen de andere 49. Er komen extra zetels bij als een partij meer districten wint dan waar ze op grond van haar partijstemmen recht op heeft.

Kiezers moeten uiterlijk 25 oktober geregistreerd zijn. Anders dan bij eerdere verkiezingen kunnen ze zich niet op de verkiezingsdag zelf registreren. Stemmen vanuit het buitenland begint op 21 oktober en vervroegd stemmen op 26 oktober. De stembureaus zijn op 7 november open van 9.00 tot 19.00 uur lokale tijd.

Hoe de race zover kwam

Na de vorige verkiezingen, op 14 oktober 2023, vormde National een coalitieregering met ACT en New Zealand First. Luxon maakte de datum van deze verkiezingen bekend op 21 januari 2026.

National en Labour begonnen allebei op 27 september hun campagne in Auckland. Het parlement werd op 1 oktober ontbonden. Op 4 oktober ondertekende gouverneur-generaal Cindy Kiro de writ, het formele bevel om de verkiezingen te houden. De kandidaatstelling sluit op 8 oktober om 12.00 uur 's middags.

De partijen voeren campagne over de kosten van levensonderhoud, de economie en de publieke voorzieningen. Luxon heeft samenwerking met de Opportunity Party, een centrumpartij zonder zetels in het parlement, uitgesloten. Peters heeft samenwerking met Labour uitgesloten.

Hoe het verder gaat

Voorlopige resultaten worden op 7 november vanaf 19.00 uur lokale tijd geleidelijk gepubliceerd. De Kiescommissie maakt de officiële uitslag op 27 november bekend.

Een partij of groep partijen met een meerderheid van de zetels vormt de regering. Sinds 1996 heeft slechts één keer een partij alleen een meerderheid behaald, dus onderhandelen partijen doorgaans over een coalitie of een gedoogakkoord. Na de verkiezingen van 2023 werd Luxon op 27 november 2023 beëdigd als premier.